Nhìn lại buổi chia sẻ cộng đồng Hiểu – Hành về stress và đau lưng
Chủ nhật 11/05/2025 · Diễn giả: ThS.BS Đinh Ngọc Đức
Một người đau lưng đã chụp phim, uống thuốc, tập vật lý trị liệu. Cơn đau giảm rồi quay lại, đúng vào tuần chạy dự án gấp, đúng sau một lần cãi nhau trong nhà.
Họ hỏi: “Lưng em có liên quan gì tới chuyện đó không?”
Sáng Chủ nhật 11/05/2025, trong buổi chia sẻ “Stress & Đau lưng: Hiểu – Hành”, ThS.BS Đinh Ngọc Đức cùng người tham dự dành ba giờ để trả lời câu hỏi ấy. Ngoài phần nghe giảng, mọi người được test cơ, được thấy cơ thể mình phản ứng ra sao khi nghĩ tới một chuyện căng thẳng, rồi tự tay làm vài kỹ thuật đơn giản.
Stress đi từ cảm xúc vào cơ và cột sống
Buổi học mở đầu bằng câu hỏi stress có thật chỉ là chuyện tâm lý hay không. Applied Kinesiology (AK) nhìn stress như một vòng lặp chạy mãi cho tới khi được đóng lại. Vòng lặp còn chạy thì cơ thể còn trả giá, theo từng tầng:
- Não tiêu hao tài nguyên, giống một chiếc máy tính chạy ngầm quá nhiều chương trình.
- Cân bằng giữa hệ giao cảm và phó giao cảm lệch đi.
- Cơ yếu đi khi vận động, hoặc khi gặp đúng yếu tố kích hoạt.
- Hấp thu dinh dưỡng kém hơn, gián tiếp làm cơ yếu thêm.
- Cơ yếu kéo dài thì khung chậu, cột sống thay đổi theo, và đau lưng xuất hiện từ đó.
Test cơ trên người tham dự
Phần được chờ nhất là test cơ. BS Đức làm mẫu trên người tình nguyện, với các cơ hay liên quan tới vùng lưng: vuông thắt lưng, tứ đầu đùi, thắt lưng chậu, mông lớn, mông nhỡ, nhóm cơ khép và cơ thẳng bụng.
Người được test giữ chi ở một tư thế, bác sĩ đẩy nhẹ. Cơ khóa chắc cho một phản hồi, cơ trượt đi cho phản hồi khác. Rồi bác sĩ đưa thêm một yếu tố vào, như chạm tay lên vùng đau hay nghĩ tới chuyện đang lo, và test lại. Phản hồi đổi ngay tại chỗ, người được test tự cảm nhận được.
Buổi học giới thiệu thêm hai công cụ là định vị trị liệu (therapy localization), tức chạm vào vùng nghi ngờ rồi test lại, và hand mode tâm lý, một tư thế tay giúp khoanh vùng yếu tố cảm xúc.
Hai cách nhận ra đau lưng có phần của stress
- Chạm vào vùng đau trong lúc nghĩ tới chuyện căng thẳng. Một cơ đang chắc bỗng yếu đi, rồi khóa lại khi thêm hand mode tâm lý, thì nhiều khả năng cảm xúc đang tham gia vào cơn đau. Cơ vẫn chắc thì bác sĩ tìm tiếp dấu vết của chấn thương cũ.
- Test lần lượt các cơ vùng lưng theo cơ chế. Cơ nào yếu nhưng chắc trở lại khi thêm hand mode tâm lý là cơ đang chịu ảnh hưởng của stress.
Test cơ chỉ là một bước trong buổi khám, một lần test chưa đủ để chẩn đoán. Kết quả luôn được đặt cạnh bệnh sử, thăm khám và phim chụp nếu có.
Các kỹ thuật thực hành trong buổi học
- Với giải tỏa cảm xúc (ESR – Emotional Stress Release), anh chị ngồi hoặc nằm thoải mái, nhắm mắt, đặt nhẹ hai bàn tay lên giữa trán và thở chậm, đều. Nghĩ tới điều đang gây căng thẳng, không né tránh, chỉ nhận diện nó. Giữ 1–3 phút cho tới khi thấy lòng dịu xuống, nhịp tim chậm lại. Có thể làm trước khi ngủ hoặc ngay lúc đang lo lắng.
- Gõ thái dương (Temporal Tap) dùng ngón trỏ và ngón giữa gõ nhẹ quanh vùng thái dương theo hình chữ C, khoảng 2–3 nhịp mỗi giây, trong 1–2 phút. Vừa gõ vừa nói thành tiếng một câu khẳng định, ví dụ “Tôi cho phép mình thư giãn.” Tránh câu phủ định kiểu “tôi không lo lắng”.
- Injury Recall Technique (IRT) dành cho stress vật lý, tức dấu vết của những chấn thương cũ mà cơ thể còn ghi nhớ. Kỹ thuật này cần người được đào tạo làm, nên trong buổi học mọi người quan sát và trải nghiệm cùng bác sĩ.
Buổi học cũng nói tới dây thần kinh phế vị (vagus) và vai trò của nó trong đưa cơ thể về trạng thái nghỉ ngơi.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa
Đau lưng kèm tê hoặc yếu chân, rối loạn tiểu tiện hay đại tiện, sốt, sụt cân không rõ lý do, hoặc đau xuất hiện sau té ngã thì cần khám sớm.
Căng thẳng kéo dài hơn hai tuần kèm mất ngủ, mất hứng thú, cảm giác trống rỗng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân thì anh chị nên gặp bác sĩ chuyên khoa sức khỏe tâm thần. Các kỹ thuật trên hỗ trợ cơ thể, không thay thế điều trị chuyên khoa.
Sau buổi chia sẻ
Nếu cơn đau lưng của anh chị cứ quay lại theo những đợt căng thẳng, hãy đi khám để bác sĩ xem đủ các tầng: cơ, cấu trúc, và cả những gì cơ thể đang mang theo. Đau như vậy không do tưởng tượng, và anh chị cũng đừng vội coi đó là thứ phải sống chung.
Cảm ơn anh chị đã dành buổi sáng Chủ nhật cùng chúng tôi. Chính những câu hỏi của anh chị hôm đó khiến chúng tôi muốn tiếp tục mở các buổi chia sẻ cộng đồng.
Thạc sĩ Y học cổ truyền, 15 năm điều trị và giảng dạy. Giảng viên Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh (2016–2021). Bác sĩ phụ trách chuyên môn Phòng khám Đông y Tâm Đức, người sáng lập AK and You.